Meimaand Mariamaand
Wie in mei door ‘s-Hertogenbosch loopt, wordt van alle kanten overspoeld door blauw-witte vlaggen. Ze hangen verspreid door de stad en reiken tot aan het topje van de Sint-Jan. De wapperende doeken herinneren voorbijgangers eraan dat de meimaand, oftewel de Mariamaand, is aangebroken. Van heinde en verre trekken mensen in deze periode op pelgrimstocht naar de katholieke hoofdstad van Brabant om de Zoete Vrouw in de Sint-Jan te bezoeken. Een traditie die een lange geschiedenis kent.
Deelnemers aan de bidtocht op de tweede zondag van mei met op de achtergrond het beeld van de Zoete Vrouw (1992). Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Pelgrims naar ’s-Hertogenbosch
Al sinds de middeleeuwen is ’s-Hertogenbosch een bedevaartsoord voor pelgrims. Het is het beeld van de Zoete Vrouw, ook wel de Zoete Moeder, die gelovigen al eeuwenlang naar de stad trekt. Door de jaren heen ontstonden er geruchten dat het beeld wonderen zou verrichten. Zo ondernamen pelgrims in groten getale de reis naar de Sint-Jan om het beeld zelf te aanschouwen.
Het verhaal gaat dat een jonge steenhouwer het beeld vond in 1380 terwijl hij bezig was met de bouw van de Sint-Jan. Aangezien het winter was, wilde hij het beeld ophakken voor brandhout. Daarnaast werd het beeld als lelijk gezien en beschrijven verschillende bronnen hoe het beeld hierom belachelijk werd gemaakt.
Het beeld van de Zoete Vrouw in haar gewaad. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Het beeld van de Zoete Vrouw zonder aankleding. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Toch belandde het niet op de brandstapel. De baas van de steenhouwer kon er nog net op tijd een stokje voor steken. Een Mariabeeld mocht van hem namelijk niet gesloopt worden. Ze kreeg daarom een plekje in de kathedraal, waar ze vandaag de dag haar eigen kapel heeft. Verhalen over wonderlijke gebeurtenissen begonnen rondom het beeld op te leven. Zieke mensen werden bijvoorbeeld weer beter nadat zij haar hadden gezien. Zij die het Mariabeeld belachelijk maakten, werden daartegenover gestraft.
Zo transformeerde de Zoete Vrouw van een oud, verwaarloosd beeld naar de ster van de Sint-Jan. Voor haar zouden duizenden pelgrims door de tijd heen naar de stad trekken. Ook nu nog houdt deze traditie stand en speelt ze de hoofdrol in de Bossche Mariamaand, waarin ze elke meimaand weer door de stad wordt gedragen en vele bezoekers mag ontvangen.
“ Op de vooravond van Meimaand, de Mariamaand, zag de Zoete Lieve Vrouw van Den Bosch in de Moederkerk van het Bossche Bisdom weer duizenden rond Haar verenigd. ”
Provinciale Noord-Brabantsche courant Het huisgezin. 6 mei 1957.
Bezoekers aan de Sint-Jan tijdens de Mariamaand in 1987. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Het ontstaan van de Mariamaand
Dat dit in de meimaand gebeurt, is niet zomaar. De maand mei is al sinds de oudheid gelinkt aan feesten ter ere van verscheidene godinnen. Zij waren in verschillende culturen vaak moedergodinnen verbonden aan de aarde of vruchtbaarheid. Waar de meimaand een heidense achtergrond heeft, nam de Kerk de viering vervolgens over. Voortaan in het teken van Maria, dé moeder in het christendom. In de middeleeuwen ontwikkelde mei zich zo tot de Mariamaand van de Katholieke Kerk.
Zoals we inmiddels weten is ook in ’s-Hertogenbosch de verering van Maria al sinds de middeleeuwen een fenomeen. Vanaf de jaren 1830 begon de Broederschap van Onze Lieve Vrouw deze te organiseren. Dit doen zij nog steeds. Daarnaast houden ze andere tradities in stand en verzorgen ze de Mariakapel. Met de oprichting en groei van de broederschap kwam er ook weer meer aandacht voor de Mariaverering in de stad.
Leden van de Broederschap van Onze Lieve Vrouw dragen het beeld van de Zoete Vrouw in 1985. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Tradities van de Mariaverering
De Mariaverering kent verschillende tradities die de Meimaand in ’s-Hertogenbosch vormgeven. Nog steeds mag de Sint-Jan elk jaar duizenden pelgrims verwelkomen die naar de stad trekken. Voor de Zoete Vrouw in de Mariakapel van de Sint-Jan branden talloze kaarsjes. Deze zijn door de pelgrims aangestoken nadat ze hun gebeden in jaarlijkse intentieboeken op hebben geschreven.
Het beeld van de Zoete Vrouw in de Mariakapel. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
De Mariakapel van de Sint-Jan. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
De Zoete Vrouw blijft niet alleen in haar kapel, maar wordt op de tweede zondag in mei ook door de stad gedragen. Erg toepasselijk, want het is dan Moederdag. Op de schouders van een dragersgilde maakt ze haar tocht. Met de bidtocht lopen onder andere kerkelijken, gilden, een fanfare, broederschappen, een koor en ridderordes mee. Zij bestaan niet alleen uit Bosschenaren, maar gelovigen uit heel het land maken hier onderdeel van uit.
Een Brabants gilde voor de Sint-Jan in 1937. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Bedevaartgangers uit Delft en Den Haag op weg naar de Sint-Jan in 1955. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Door de stad heen verwelkomen blauw-witte vlaggen de deelnemers. Al van oudsher staat deze kleurencombinatie symbool voor Maria. De kleur blauw staat symbool voor de hemel en daarnaast de onschuld. Maria wordt vaak in deze kleur afgebeeld. Wit daarentegen representeert Christus en wordt door de Kerk gebruikt als feestkleur. De combinatie van deze kleuren staat vervolgens in het teken van Maria.
De paus op bezoek
In 1985 kreeg ’s-Hertogenbosch tijdens de Mariamaand bijzonder bezoek. Toen nam de paus namelijk deel aan de bidtocht. Een aantal jaar eerder in 1983 maakten de Belgen bekend dat ze Paus Johannes Paulus II wilden uitnodigen. Hij zou dan gelijk een bezoekje aan Luxemburg kunnen brengen en dan lag ook Nederland voor de hand. Het is zo gekomen dat de paus uiteindelijk in mei 1985 een aantal Nederlandse steden bezocht, waaronder ’s-Hertogenbosch.
De paus in zijn pausmobiel in de Vughterstraat. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Dit bezoek verliep alleen niet vlekkeloos. Het geestelijke klimaat van Nederland in de jaren tachtig was allesbehalve geschikt voor een ontvangst van de paus. Buiten en binnen de kerk waren er in de jaren daarvoor steeds progressievere denkbeelden opgekomen. Deze sloten niet altijd aan op het conservatieve Rome. De aankondiging van het pausbezoek riep dan ook protest op bij de Nederlandse bevolking.
Een close-up van de paus in zijn pausmobiel. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Een van de kruiswegstaties van de bidtocht tijdens het pausbezoek. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Op 11 mei 1985 was het dan toch zover. Na zijn aankomst in Eindhoven vertrok de paus naar ’s-Hertogenbosch. Daar verliep zijn bezoek rustig, een beetje té rustig. Zelfs in de katholieke hoofdstad van Brabant stonden er geen grote menigten de paus op te wachten. De tv-uitzending werd daarentegen wel goed bekeken. De oorzaak van de rustige straten wordt ook wel bij de politie gelegd. Die had het advies gegeven om de uitzending thuis te kijken vanwege de verwachte drukte. Dat er daarnaast net een nieuwe bisschop met conservatieve denkbeelden in het bisdom van de stad was gekomen, zal niet hebben meegeholpen.
De Bossche Mariamaand
De Mariamaand is zo met al haar tradities een levendig stuk immaterieel erfgoed in de stad dat zich blijft ontwikkelen. Niet alleen de gelovige gemeenschap, maar de hele stad neemt deel aan deze bijzondere maand. Zo kleuren de straten weer blauw-wit zodra mei is aangebroken. En ook de souvenirverkopers en cafeetjes, waar pelgrims neerstrijken voor een Bossche bol, spelen dankbaar in op de traditie.
Souvenir- en devotionaliaverkopers tijdens de Mariamaand. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
