Hoe Jazz in Duketown ‘s-Hertogenbosch leerde swingen
Wie tijdens het Pinksterweekend door de Bossche binnenstad wandelt, ontkomt niet aan de diepe tonen van de contrabas en het vrolijke geschal van koperblazers. Jazz in Duketown is in de loop der decennia vergroeid met de stenen van de stad. Wat begon als een bescheiden toeristisch experiment op de Markt in de jaren zestig, is uitgegroeid tot het grootste gratis jazzfestival van Nederland. Het is een geschiedenis van vallen, opstaan en een onvermoeibare liefde voor improvisatie.
Optreden van de Birdle Seven op de Markt tijdens Jazz in Duketown (2016). Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Het eerste begin
In de vroege jaren zestig veranderde ’s-Hertogenbosch sterk. De stad was grotendeels hersteld van de Tweede Wereldoorlog en zocht naar nieuwe vormen van cultuur en ontspanning. Jan Bruens, directeur van de Bossche VVV, zag muziek als een goede manier om mensen samen te brengen. Op 1 augustus 1962 vroeg hij het college van burgemeester en wethouders daarom of er jazzmuziek in de stad mocht klinken op zondag 5 augustus. De gemeente gaf toestemming. Daarmee was de eerste editie van Jazz in Duketown een feit. Aan deze eerste editie deden vier jazzbands mee.
Jan Bruens (midden), directeur van de Bossche VVV. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Van 1962 tot en met 1968 bleef de opzet steeds hetzelfde. Jazz in Duketown duurde één avond en bestond uit twee onderdelen. Eerst trok een straatparade met jazzmuzikanten door de stad. Later op de avond kwamen de muzikanten samen op de Markt voor een gezamenlijke jamsessie tot middernacht.
Voor de eerste edities van Jazz in Duketown werd heel bewust gekozen voor dixielandjazz. Dit is een vroege vorm van jazz die rond 1900 ontstond in de Amerikaanse stad New Orleans. De muziek is vrolijk en heeft een duidelijk ritme. Muzikanten spelen samen en reageren op elkaar. Dixielandjazz is goed geschikt voor optredens op straat en nodigt uit om mee te lopen of te bewegen. Perfect voor het Bossche publiek.
Eerste krantenartikel Jazz in Duketown uit 1962 in handen van medewerker Erfgoed 's-Hertogenbosch (foto: Nick van der Schoot)
Halverwege de jaren zestig groeide de belangstelling voor Jazz in Duketown. In 1965 vroeg de politie de organisatie voor het eerst om veiligheidsmaatregelen. Aan dit verzoek werd voldaan door het plaatsen van dranghekken. Ook werd er meer aandacht besteed aan publiciteit. Zo stuurde de organisatie persberichten naar onder andere de AVRO. Dit laat zien dat Jazz in Duketown steeds meer bezoekers trok en langzaam een vaste plek kreeg in het culturele leven van de stad.
De zoektocht naar identiteit
In 1969 vond er een belangrijke organisatorische verschuiving plaats. Op initiatief van de VVV werd de Algemene Evenementencommissie 's-Hertogenbosch opgericht om de groeiende stadsactiviteiten professioneler aan te pakken. In de gemeenteraad van 30 juni 1967 werd hierop ter voorbereiding al het volgende over gezegd: "Een eventuele evenementencommissie wordt toegejuichd. De gemeente is bereid hieraan medewerking te verlenen. Als de hoofdstad van Brabant moet s-Hertogenbosch toch een goed functionerend apparaat hebben om evenementen en attracties te organiseren, vanzelfsprekend in samenwerking met gemeentebestuur, V.V.V., en niet te vergeten de Bossche middenstand."
Hoewel deze nieuwe commissie de jaarlijkse jazztraditie eerst nog twee jaar voortzette, veranderde de koers in 1971. Er werd gekozen voor een breder cultureel aanbod voor de hele bevolking onder de vlag "Den Bosch vol muziek". De specifieke focus op jazz verwaterde en de naam Jazz in Duketown verdween voor enkele jaren uit de officiële uitingen. Het was een periode waarin de stad zocht naar de juiste balans; een ontdekkingstocht die uiteindelijk leidde tot de overtuiging dat jazz een hoofdgerecht is dat een geheel eigen podium verdient.
De passie van de Kakatoe
De terugkeer van het festival in zijn volle glorie hebben we mede te danken aan de 'harde kern' van de Bossche jazzscene. In 1974 sloegen de Algemene Evenementencommissie en Jazzclub De Kakatoe de handen ineen. Deze samenwerking ontstond omdat dat de stad smachtte naar de terugkeer van een puur jazzfestival. De Kakatoe was de perfecte kandidaat voor het aanjagen van dit doel. Zij waren namelijk dé plek waar muzikanten en muziekliefhebbers elkaar vonden.
Jazz-zangeres Judi Nimak tijdens haar optreden in De Kakatoe. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
De oude, vertrouwde naam keerde terug en de ambities reikten voortaan over de grenzen heen. De organisatie presenteerde zich als het “Internationale jazzfestival Jazz in Duketown” Bovendien werd het evenement uitgebreid naar drie dagen rond Pinksteren, wat ruimte bood voor meer verdieping. De ‘officiële jaartelling’ van Jazz in Duketown begint dan ook in dit jaar.
In deze periode ontstond een van de meest bijzondere tradities: een kerkdienst in het teken van jazz. Daarmee werd zichtbaar dat jazz niet alleen thuishoorde in rokerige kelders of op zonnige terrassen, maar ook een spirituele en verbindende kracht kon hebben. Tegelijkertijd verbreedde het festival zijn muzikale focus. Waar eerder vooral traditionele jazzklanken klonken, kregen nu ook stromingen als gospel, funk en latin een podium.
Pianist Cousin Joe zorgde voor veel sfeer in de San Salvatorkerk tijdens de kerkdienst met het festival van Jazz in Duketown in 1976 (foto: Jan Verhoeff). Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Poster Jazz in Duketown 1984 (ontworpen door Ferdy Steger). Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Een onafhankelijke koers
Tegen de tijd dat de jaren tachtig naderden, begon het festival letterlijk uit zijn jasje te groeien. Jazz werd steeds populairder, vooral onder jongeren. Het was inmiddels een hippe muziekstijl. Met die groei kwamen ook grotere plannen: de artistieke ambities namen toe en steeds vaker stonden er internationale namen op het programma. Al snel werd duidelijk dat deze ontwikkeling vroeg om een stevigere organisatie.
Daarom werd op 26 februari 1982, in goed onderling overleg, de Stichting Jazz in Duketown opgericht. Vanaf dat moment lag de organisatie in handen van een betrokken bestuur van vrijwilligers dat zich volledig kon toeleggen op financiering en alles wat nodig was om een groeiend jazzfestival draaiende te houden. Dat pakte goed uit. Grote internationale artiesten wisten de weg naar Den Bosch te vinden en de bezoekersaantallen bleven stijgen. Ieder Pinksterweekend veranderde de binnenstad in één groot levendig decor vol muziek, culturen en stijlen.
Jaren negentig
In de jaren negentig veranderde het Bossche jazzlandschap opnieuw. In 1996 moest jazzclub De Kakatoe, van grote betekenis voor de ontwikkeling van Jazz in Duketown, de deuren sluiten. Het huurcontract liep af en eigenaren Jeanne en Frank moesten het pand verlaten.
Twee jaar later, in 1998, vierde Jazz in Duketown zijn 25‑jarig bestaan. In datzelfde jubileumjaar ontstond op het Museumplein het Jazzwerkplaats Amateurpodium: een nieuwe traditie binnen het festival, waar amateurjazzmuzikanten uit de regio tijdens het Pinksterweekend een eigen podium kregen.
Publiek tijdens Jazz in Duketown in 1991 (foto: A. van Veldhuizen) Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
De brug naar de toekomst
Een festival dat alleen maar omkijkt naar gevestigde namen of grootheden van vroeger, kan het talent van de toekomst missen. De organisatie van Jazz in Duketown begreep dit maar al te goed. In 2012 werd daarom de Conservatorium Talent Award (CTA) in het leven geroepen.
Dit was - en is nog steeds - een serieuze competitie waarbij de beste afstuderende jazzstudenten van alle tien Nederlandse conservatoria naar Den Bosch komen om op te treden. Voor deze jonge talenten is de CTA vaak de eerste grote stap in een professionele carrière. De winnaar krijgt een geldbedrag om zichzelf verder te ontwikkelen. Maar de echte hoofdprijs is natuurlijk het gegarandeerde optreden op een van de grootste jazzfestivals van Nederland.
Jazz op afstand
Zelfs een decennialange traditie kent momenten van stilte. In 2020 kon het festival voor het eerst in de geschiedenis niet doorgaan vanwege de COVID-19-pandemie. De pleinen bleven leeg, maar online bleef de muziek klinken. Via de sociale mediakanalen van Jazz in Duketown werden 'flashbacks' gedeeld om de herinnering aan de vele voorgaande edities levend te houden.
In 2021 keerde de muziek terug in de stad, al was het nog niet op de vertrouwde manier. Omdat 2020 officieel niet als editie werd meegeteld, werd 2021 de 47e editie. Er waren liveoptredens zonder publiek, waarbij dertig concerten via livestreams vanuit Bossche locaties naar de huiskamers werden gezonden.
De onzichtbare helden
Achter de schermen van de glimmende saxofoons en de volle pleinen schuilt een enorme logistieke operatie. Jazz in Duketown is een van de weinige festivals van deze omvang dat nog steeds volledig gratis toegankelijk is. Dit is mogelijk door de inzet van ruim 150 vrijwilligers. Van de technische ploegen die in alle vroegte de podia opbouwen tot de vrijwilligers die de artiesten begeleiden; zij vormen de ruggengraat van het evenement.
Vrijwilliger Jazz in Duketown houdt microfoon vast voor de artiest (1976). Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Een levend monument
Vandaag de dag is Jazz in Duketown diepgeworteld in het Bossche erfgoed. De podia zijn verspreid over de mooiste locaties van de stad. De Markt blijft de historische ankerplaats, maar de Parade, in de schaduw van de Sint-Jan, vormt het hart van het evenement. Intiemere plekken zoals de Uilenburg bieden ruimte voor de klassieke swing, terwijl locaties zoals de Willem Twee Toonzaal de grenzen van het genre opzoeken met experimentele jazz.
Jazz in Duketown is na meer dan zestig jaar veel meer dan een reeks concerten; het is een jaarlijkse herbevestiging van de Bossche identiteit. Het is de plek waar generaties elkaar ontmoeten, waar talent een kans krijgt en waar de geschiedenis van de stad en de muziek hand in hand gaan.
Plattegrond met de podia van Jazz in Duktown in 2026
