De Beckerstoren: van stadsmuur tot kruitopslag

Naast het rugbyveld ligt een laag, in het groen verscholen stuk muur dat op het eerste gezicht weinig opvalt. Pas vanaf het veld wordt duidelijk dat het niet zomaar een muur is, maar de overblijfselen van een toren. De Beckerstoren vertelt een verhaal van honderden jaren stadsverdediging, verandering en hergebruik.

Beckerstoren zoals hij er nu uitziet. © Van Osch 2025

Een toren in de stadsmuur

In de 13e eeuw kreeg 's-Hertogenbosch een eerste stadsmuur. Die lag ongeveer rondom de Markt. Maar de stad groeide snel. Er kwamen nieuwe huizen, kerken en de handel bloeide. Daarom werd in de 14e eeuw een tweede stadsmuur gebouwd die een groter gebied omsloot.

De Beckerstoren hoorde bij deze nieuwe muur. Het is niet bekend wanneer de bouw van de tweede muur exact begon. Kroniekschrijvers uit de 16^e en 17^e eeuw schreven dat al in 1250 tot de bouw van een muur werd besloten. Meestal wordt 1318 als beginjaar voor de bouw van de muur aangehouden. In dat jaar stelde hertog Jan namelijk geld beschikbaar. Uit archeologisch onderzoek blijkt echter dat er al eerder met de bouw is begonnen. Waar nu de Beckertoren staat duurde het wat langer voordat de muur af was. Het gebied was namelijk nat en moerassig. Misschien dachten men eerst dat het water al genoeg bescherming aan de stad bood. Rond 1380 was dit deel van de stadsmuur vermoedelijk klaar.

De toren had een hoefijzervorm en was open aan de kant van de stad. Soldaten konden hier schuilen en tegelijk de omgeving in de gaten houden. De toren had waarschijnlijk een verdieping en een dak. De resterende boogaanzetten aan de binnenzijde wijzen erop dat er een overkluizing van de benedenverdieping is geweest. De smalle schietgaten in de muur laten zien dat de toren werd gebruikt om de stad te verdedigen. Vanuit deze openingen konden soldaten pijlen of kogels afvuren.

De plek en weergave van de Beckerstoren op de plattegrond van Jacob van Deventer (1545).

Een nieuwe functie

In de 17e eeuw werd de vesting van ’s‑Hertogenbosch ingrijpend veranderd. Tussen 1622 en 1626 werd bastion Baselaar aangelegd. Daarbij werd de stadsmuur op deze plek verlegd en versterkt. Door deze aanpassing kwam de Beckerstoren achter de nieuwe verdedigingswerken te liggen. De toren werd daardoor niet langer gebruikt voor de actieve verdediging van de stad.

Links de situatie na de bouw van de tweede stadsmuur. Rechts is de situatie na de bouw van bastion Baselaar. De voormalige plek van de stadsmuur is afgebeeld met een grijze lijn. © BAAC

De Beckerstoren kreeg toen een nieuwe functie. Hij werd gebruikt voor de opslag van buskruit. De open kant van de toren aan de stadskant werd dichtgemaakt, zodat het kruit veilig kon worden bewaard. Vanaf dat moment stond de toren bekend als de Vuurwerkerstoren.

Op een kaart van Hattinga uit 1749 wordt de toren zelfs aangeduid als ‘laboratorium’. Dat woord roept vragen op. Misschien werd hier niet alleen buskruit opgeslagen, maar ook getest of gemaakt. Zeker weten doen we dat niet, maar de bron laat zien dat de toren een bijzondere rol had.

Kaart van de stad ’s-Hertogenbosch gemaakt door A. Hattinga in 1749. Beckerstoren wordt met het nummer 28 aangeduid op de kaart. Bekijk in archief BHIC.

Uitsnede van kaart waar de legenda te zien is. Bij nummer 28 staat de duiding ‘laboratorium’.

Veranderingen later

Aan het einde van de 19e eeuw verloor 's-Hertogenbosch zijn rol als vestingstad. De stad hoefde zich niet meer te verdedigen. Veel oude muren, torens en poorten werden afgebroken. Ook de Beckerstoren werd gesloopt tot aan het straatniveau. Alleen de resten onder de grond bleven over.

In 1971 werd de toren opnieuw zichtbaar gemaakt. Hij werd uitgegraven tot het oude, middeleeuwse niveau. Er werd diep gegraven, ook binnen in de toren zelf. Bezoekers konden toen via een trap naar beneden en de oude ruimte van dichtbij bekijken.

De Beckerstoren blootgelegd’: een krantenfoto uit 1971 (bron: NRC 26-06-1971). Raadpleeg het artikel via Delpher.

In 1972 werd het muurwerk van de oude toren weer deels opgebouwd. Daardoor kwam hij net boven de grond uit, zoals we hem nu nog steeds zien. De open, diepe ruimte binnenin de toren bleek in de praktijk lastig om open te laten. Omdat de vloer lager lag dan de omgeving, waaide er makkelijk vuil naar binnen. Ook was de plek moeilijk veilig te houden. Daarom werd de toren weer opgevuld met zand. De oude binnenruimte is nu dus niet te zien.

Binnenkant Beckerstoren in de jaren 70 voordat hij weer opgevuld werd met zand.

Nieuw onderzoek

Anno 2026 is de Beckerstoren toe aan een restauratie. Er zitten scheuren in het metselwerk en op verschillende plekken brokkelen stenen af. Het is duidelijk dat de toren niet zo kan blijven staan. Zonder herstel gaat dit bijzondere onderdeel van de Bossche vesting verder achteruit.

Daarbij komt dat de Beckerstoren vandaag de dag maar deels zichtbaar is. Een groot deel van de toren zit verborgen onder het zand en de wal, naast het rugbyveld. Dat maakt het moeilijk om goed te zien hoe de toren precies is opgebouwd en in welke staat hij verkeert.

Daarom is begin mei 2026 archeologisch onderzoek gedaan. Tijdens dit onderzoek is een deel van de toren weer vrijgelegd. Zo konden onderzoekers de muren van dichtbij bekijken. Ze onderzochten hoe de toren is gebouwd, welke delen nog oorspronkelijk zijn en waar schade is ontstaan en hoe erg die schade is.

Dit onderzoek is een belangrijke eerste stap richting restauratie. Met deze kennis kan een goed plan worden gemaakt om de Beckerstoren te herstellen. Zo kan de toren weer een veilige en herkenbare plek worden, en een gewaardeerd onderdeel blijven van de oude vesting van 's-Hertogenbosch. Dus denk je ooit: “waar zijn deze hekken en borden dan weer voor?!” – dan zou het goed kunnen zijn dat de gemeente bezig is met het behoud van dit soort mooie stadsverhalen.