Archeologische vondsten uit 's-Hertogenbosch

Bossche archeologen onderzoeken alles dat onze voorouders in de bodem hebben achtergelaten. Meestal was het nooit de bedoeling dat andere mensen ze zouden zien of onderzoeken. Vaak is het zelfs afval. Deze sporen van vroeger zijn razend interessant. Ze vertellen ons hoe mensen leefden op deze plek, welke spullen ze gebruikten en welke gewoontes ze hadden.

Lanspunt

Deze bronzen lanspunt is gevonden onder de Maasdijk tussen Empel en Gewande tijdens de aanleg van het Máximakanaal. De lengte is 8,7 cm. In deze lanspunt is ook nog een overblijfsel van de essenhouten steel teruggevonden.

Rond 2.000 voor Chr. kwam voor het eerst metaal voor in onze streken. Het gaat dan om bronzen en koperen gereedschappen, wapens en siervoorwerpen. De introductie van brons betekende een belangrijke vooruitgang. Daarom noemen we het tijdvak tussen 2.000 en 800 voor Chr. de bronstijd. Brozen voorwerpen waren kostbaar. Wie brons bezat, had status. In de Maas, de Dieze, de Dommel en de Aa zijn voorwerpen uit de bronstijd opgebaggerd die daar waarschijnlijk geofferd zijn.

Hercules Magusanus

Dit kleine bronzen beeldje is gevonden op de plek waar in de Romeinse tijd een tempel stond, bij Empel. In de grond zijn tijdens de opgraving van het tempelcomplex tussen 1989 en 1991 duizenden voorwerpen tevoorschijn gekomen die ooit op het tempelterrein zijn geofferd of achtergelaten. Veel militaire voorwerpen gevonden, zoals speren en pijlpunten, maar ook sierspelden, onderdelen van paardentuig en een ruiterhelm. Het moeten vooral offers van oud-soldaten zijn geweest.

Met hun offers bedankten zij de god Hercules Magusanus dat zij hun diensttijd hadden overleefd. Deze god dankte zijn naam aan zowel de Bataven als de Romeinen. Magusanus was oorspronkelijk een Keltisch-Germaanse god die waarschijnlijk vóór de komst van de Romeinen bij Empel werd vereerd. Toen de Romeinen kwamen, werd Magusanus gekoppeld aan de vergelijkbare Romeinse halfgod Hercules.

Lees meer over de Tempel van Empel

Ruiterbeeldje

Dit is het meest complete ruiterbeeldje dat we in 's-Hertogenbosch hebben gevonden. Het beeldje komt uit een veertiende-eeuwse vullingslaag van de gracht van een adellijke woning. Op deze plaats is later het Keizershof gebouwd en staat nu het stadskantoor van de Gemeente ’s-Hertogenbosch (Keizerstraat). De ruiter lijkt een valk op de arm te dragen. Het beeldje is gemaakt van van roodbakkend met witbakkend aardewerk in Zuid-Limburg.

Meer lezen over Bossche keramieken beeldjes

Misbaksels van pottenbakkers

Deze rode kookpotten op pootjes zijn rond 1450 gemaakt aan de Korte Tolbrugstraat. Tijdens het bakken is iets misgegaan, waardoor de 'misbaksels' in een afvalput zijn beland. Vanaf de 15de eeuw maakten de Bosschenaren een deel van het aardewerk zelf, met name kannen, kookpotten, kommen en voorraadpotten. Pottenbakken is een ambacht dat archeologisch goed terug te vinden is, vanwege de vele misbaksels die bij elk pottenbakkersbedrijf overbleven in afvalputten.

Bij twee opgravingen in de Bossche binnenstad zijn sporen van een pottenbakkerij gevonden, Achter de Tolbrug en aan de Korte Tolbrugstraat. Door historisch onderzoek weten we dat het laatst genoemde terrein waarschijnlijk de werkplaats was van Robbrecht de potter. Deze pottenbakker vestigde zich op deze plek in 1437.

Lees meer over vondsten van Bossche ambachtslieden

Pelgrimsinsigne

Dit pelgrimsteken is goed te herkennen als een insigne uit 's-Hertogenbosch: een afbeelding van de Sint Jan, met enkele bosboompjes als symbool voor de stad. Midden in het insigne zie je het Mariabeeld in de Sint Jan; links van haar patroonheilige Johannes de Evangelist en rechts van haar een knielende pelgrim.

Deze van een goedkope tin-loodlegering gemaakte insignes werden verkocht in pelgrimssteden als herinnering aan of bewijs van het bezoek. De bedevaarten naar dit soort plekken namen na 1200 een grote vlucht en vooral in de 14de en 15de eeuw zijn de insignes massaal gemaakt.

Lees meer over pelgrims en de Sint-Jan

Houten lepel

Deze fijn gesneden buxushouten lepel heeft een korte steel in de vorm van een apostel. De lepel is gevonden in een beerput achter een huis aan de Windmolenbergstraat. Voor het eten van vloeibare gerechten gebruikten Bosschenaren van oudsher een lepel. De meeste waren van hout, vaak buxushout, dat zeer fijn van structuur was en heel geschikt voor houtsnijwerk. In de tweede helft van de 15de eeuw komen af en toe dit soort lepels voor met een zeer korte steel.

Houten lepels zijn zeldzame vondsten, omdat ze meestal in het haardvuur terechtkwamen wanneer ze versleten waren.

Dobbelsteentjes

In een beerput van een 17de-eeuwse herberg in de Dode Nieuwstraat kwamen bij de opgraving ervan diverse dobbelsteentjes tevoorschijn. Ongetwijfeld werd hiermee in de herberg gegokt.

De vele dobbelstenen die in de stad zijn gevonden, kunnen zowel bij een onschuldig kinderspel of voor een serieus gokspel zijn gebruikt. Dobbelen was een populair spel, zozeer zelfs dat de stad vanaf de 14de eeuw regels opstelde die het spel aan banden moesten leggen.

Tandenborstel

Tandenborstel uit het midden van de 18de eeuw, opgegraven in de beerput van notaris van Beusekom aan de Hoge Steenweg. Het kleine platte uiteinde is mogelijk als oorlepeltje gebruikt. Uit dezelfde periode als de tandborstel van notaris Van Beusekom hebben archeologen ook de eerste kunstgebitten gevonden, in een beerput achter de Schilderstraat

De meeste Bosschenaren gebruikten tot ver in de 19de eeuw nog geen tandenborstels. Sommigen hadden wel tandpasta. Dat kon ook met de vingers worden opgebracht.

Rozenkrans

In 's-Hertogenbosch zijn heel veel rozenkransen, kruisjes en medailles gevonden bij de doden op het kerkhof van de Sint-Jan. Deze rozenkrans is gemaakt van houten kralen met bronzen schakeltjes, een verbindingsstukje in de vorm van een hart en een kruisje.

Een deel daarvan moet bewust als grafgift aan de dode meegegeven zijn. Dit is in de christelijke traditie opmerkelijk, want archeologen vinden in christelijke graven bijna nooit voorwerpen.

Lees meer over onderzoek naar Bossche begraafplaatsen

Ontdek de geschiedenis en van 's-Hertogenbosch, van bijzondere vondst tot belangrijke gebeurtenis en van monumentaal pand tot voorbeelden van restauraties.