Twee nieuwe monumenten voor gemeente ’s-Hertogenbosch!
's-Hertogenbosch is twee gemeentelijke monumenten rijker. Op dinsdag 1 september stemde het college in met de voordracht van de gebouwen. De Wederkomstkerk aan de Rijnstraat en het vakwerkhuisje aan het Vonk en Vlamlaantje zijn hiermee toegevoegd aan de gemeentelijke monumentenlijst. Hoewel beide gebouwen uit heel verschillende tijden stammen, vertellen ze ieder een bijzonder verhaal over de ontwikkeling van de stad.
Rutger Schonis, wethouder Erfgoed, zegt daarover: "Erfgoed gaat niet alleen over oude gebouwen, maar vooral over de verhalen die ze vertellen. De Wederkomstkerk en het vakwerkhuisje laten ieder op hun eigen manier zien hoe de stad zich heeft ontwikkeld. Door deze gebouwen te beschermen, zorgen we ervoor dat deze verhalen ook voor toekomstige generaties zichtbaar en behouden blijven."
Verborgen symboliek in de Aa-wijk
Wederkomstkerk aan de Rijnstraat net na de bouw in 1966. Bekijk in beeldbank Erfgoed ‘s-Hertogenbosch.
Wie regelmatig door de Aa-wijk komt, kent haar waarschijnlijk wel: de Wederkomstkerk aan de Rijnstraat. Het gebouw werd in 1965-1966 ontworpen door architect David Zuiderhoek voor de gereformeerde gemeenschap van 's-Hertogenbosch.
De kerk is een bijzonder voorbeeld van de naoorlogse architectuur. De vrijstaande hoge toren, de opvallende zeshoekige vormen en de lichtinval geven het gebouw een eigen karakter. Achter het ontwerp schuilt bovendien een wereld van symboliek. Architect Zuiderhoek verwerkte verschillende bijbelse getallen in het gebouw en besteedde veel aandacht aan de akoestiek. Daardoor was de kerk niet alleen een plek voor erediensten, maar ook voor concerten en muzikale bijeenkomsten.
Het kerkelijk zangkoor, opgesteld in de gereformeerde Wederkomstkerk. Bekijk in beeldbank Erfgoed ’s-Hertogenbosch.
Sinds 2015 heeft de voormalige kerk een nieuwe bestemming als locatie voor culturele activiteiten, muziekuitvoeringen en ontmoetingen. Daarmee blijft het gebouw een plek waar mensen samenkomen, net als zestig jaar geleden.
Wederkomstkerk nu.
Een klein gebouw met een groot verhaal
Ontwerptekening in opdracht van de gemeente ’s-Hertogenbosch, 1913
Minder opvallend, maar minstens zo bijzonder, is het vakwerkhuisje aan het Vonk en Vlamlaantje. Het gebouwtje werd in 1913 door gemeentelijk opzichter, Bernardus Hendrik Mulder, als kleedgebouw voor het nabijgelegen sportterrein ontworpen. Het huisje is uitgevoerd in chaletstijl. Die bouwstijl komt in 's-Hertogenbosch nauwelijks voor. Juist daardoor is het gebouw van grote waarde.
Maar het vakwerkhuisje vertelt meer dan alleen een architectonisch verhaal. Het herinnert aan een belangrijke periode in de geschiedenis van de stad. Nadat de Vestingwet van 1874 de militaire functie van de vestingwerken had beëindigd, kregen delen van de voormalige verdedigingswerken een nieuwe bestemming. Rond Bastion Baselaar ontstond een groen gebied met wandelpaden, recreatieve voorzieningen en sportvelden. Het vakwerkhuisje is het enige overgebleven gebouw dat nog herinnert aan die periode.
Door de jaren heen heeft het huisje heel wat sportteams voorbij zien komen. De voetballers van FC Quick trokken in dit huisje vanaf 1913 hun zwart-witte tenue aan. Eind jaren 1920 nam de hockeyclub MOP de ruimte over. Het is rugbyclub The Dukes die het meest intensief en langdurig gebruik heeft gemaakt van het herkenbare vakwerkhuisje: bijna veertig jaar. Vandaar dat het in de volksmond de naam ‘rugbyhuisje’ heeft gekregen.
Voetbalclub Quick. Bekijk in beeldbank Erfgoed 's-Hertogenbosch.
In 2025 werd het pand zorgvuldig gerestaureerd door bouwbedrijf Van den Bouwhuijsen. Zij gaven de restauratie van het rugbyhuisje cadeau aan de stad. Dat deden ze vanwege het 150-jarige bestaan van hun bedrijf. Het huisje is helemaal teruggebracht naar zijn oorspronkelijke kleurstelling.
Projectteam bij het gerestaureerde rugbyhuisje.
Twee gebouwen, twee verhalen
De Wederkomstkerk en het vakwerkhuisje verschillen in leeftijd, uitstraling en functie. Toch hebben ze iets gemeenschappelijks: beide gebouwen vertellen een belangrijk verhaal over 's-Hertogenbosch. De kerk laat zien hoe de stad na de Tweede Wereldoorlog groeide en hoe nieuwe woonwijken werden ontwikkeld. Het vakwerkhuisje herinnert juist aan de tijd waarin de voormalige vestingstad letterlijk meer ruimte kreeg en oude verdedigingswerken veranderden in plekken voor recreatie en ontmoeting. Deze verhalen blijven nu bewaard voor de toekomst.
Meer info
- Over de renovatie van het rugbyhuisje
- Over de Monumentenkaart
- Over advisering bij het verbouwen van monumenten